Skip to content
Yoruba

AKORI EKO: ATUNYEWO APEJUWE IRO KONSONANTI ATI IRO FAWELI

Iro konsonanti ni awon iro ti idiwo maa n wa fun eemi ti a fi n gbe won jade.

Idiwo le waye nipa ki ona eemi se patapata, ki iro jade pelu ariwo taki ki o se die ki iro jade ni irorun. Awon iro konsonanti ede Yoruba ni:

d, b, f, g, gb, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ṣ, t, w, y.

ABUDA IRO KONSONANTI: Ti a ba fe se apejuwe iro konsonanti nipa abuda, a nilati wo awon ilana wonyi wo ni okookan:

  • Orison eemi ti a fi n pe iro
  • Irufe eemi ti a lo
  • Ipo alafo tan-an-na
  • Ipo afase
  • Irufe afipe ti a lo
  • Irufe idiwo ti o wa fun eemi

Orisun eemi ti a fi pe iro: A nilati so orison eemi ti a lo lati pe iro konsonanti, yala

  • Eemi edo-foro lati inu edo-foro ni tabi
  • Eemi amisinu ti a seda re wa ni enu

Eemi edo-foro ni a fi n gbe gbogbo konsonanti ayafi iro /kp/ ati /gb/ ti a n lo apapo eemi edo-foro ati eemi ti a seda re wa ni enu.

Irufe eemi ti a fi gbe iro jade: A nilati so iru eemi ti a fi gbe iro konsonanti jade: Yala

  • Eemi amisode;
  • Eemi amisinu; tabi
  • Apapo eemi mejeeji (bi o se ri ti a ba pe iro /kp/ ati /gb/)

Ipo alafo tan-an-na: A nilati so ipo tan-an-na ofun wa boya

  • Ipo imi (fun iro aikunyun) tabi
  • Ipo ikun (fun iro akunyun)

Ipo ti afase wa: A nilati so boya

  • Afase gbera soke di kaa imu ni tabi
  • Afase wale fun eemi lati gba kaa enu ati imu jade leekan naa.

Irufe afipe ti a lo: A nilati fi han boya

  • Afipe asunsi ni a n lo tabi
  • Afipe akanmole
  • Ipa ti afipe kookan ko nogba ti a ba pe iro konsonanti.

Irufe idiwo to wa fun eemi ti a lo: A gbodo so irufe idiwo ti o sele si eemi ni opona ajemohun, boya

  • Ona se patapata ni; tabi
  • Alafo die si sile fun eemi lati koja

A le wa se apejuwe abuda iro konsonanti ni okookan bayii. Bi apeere: iro /b/:

  • Orison eemi –           eemi edo-foro ni a lo
  • Irufe eemi –           eemi amisode
  • Ipo alafo tan-an-na –           alafo tan-an-na wan i ipo ikun
  • Ipo afase –           afase gbera soke di ona si imu
  • Irufe afipe –           ete isale (asunsi) pade ete oke (akanmole)
  • Iru idiwo –           ona eemi se patapata ni sakani ete mejeeji

ATE KONSONANTI

Ate yii fi gbogbo alaye wa lori owoo konsonanti han ni soki.

Ona Isenupe Afeji-ete-pe Afeyin-fete-pe Aferi-gipe Afaja-fe-rigi-pe Afajape Afafasepe Afitan-an-nape Afafa-sefete-pe
Asenupe Akunyun

Aikunyin

b d

t

g

k

gb

p

Aseesetan Akunyun y w
Asesi Akunyun j
Afunnupe Aikunyun f s h
Afegbe-enu-pe Akunyun l
Aranmupe Akunyun m n
Arehon Akunyun r

DIDARUKO IRO KONSONANTI

A le se apejuwe iro konsonanti bayii:

[b]        Konsonanti akunyun afeji-ete-pe asenupe

[d]        konsonanti akunyun aferigipe asenupe

[g]        Konsonanti akunyun afafasepe asenupe

[gb]      Konsonanti akunyun afafasefetepe asenupe

[f]        Konsoanti aikunyun afeyinfete afunnupe

[h]        Konsonanti aikunyun afitan-an-nape afunnupe

[dz]      Konsonanti akunyun afajaferigipe asesi

[k]        Konsonanti aikunyun afafasepe asenupe

[l]         Konsonanti akunyun aferigipe afegbe-enu-pe

[m]      Konsonanti akunyun afeji-ete-pe aranmu

[n]        Konsonanti akunyun aferigipe aranmu

[kp]      Konsonanti aikunyun afafasefetepe asenupe

[r]        Konsonanti akunyun aferigipe arehon

[s]        Konsonanti aikunyun aferigipe afunnupe

[ʃ]         Konsonanti aikunyun afajaferigipe afunnupe

[t]        Konsonanti aikunyun aferigipe asenupe

[w]       Konsonanti akunyun afafasefetepe aseesetan

[j]         Konsonanti akunyun afajape aseesetan.

 

 

IRO FAWELI: Faweli ni awon iro ti a pe jade nigba ti ko si idiwo Kankan fun eemi to n ti inu edo-foro bo.

Iro faweli ede Yoruba pin si orisii meji. Awon ni:

  • Faweli airanmupe: a, e, ҿ, i, o, ϙ, u
  • Faweli aranmupe: an, ҿn, in, ϙn, un

Lati se apejuwe abuda iro faweli ede Yoruca, a nilati ye ipo ti awon eya ara ifo meta wonyi wa wo:

  • ahon
  • afase, ati
  • ete

Ipo ti ahon wa: A gbodo se akiyesi

  • apa kan ara ahon to gbe soke julo ninu enu (boya iwaju, aarin tabi eyin ahon)
  • bi apa kan to gbe soke naa se ga to ni enu. Bi apeere, bi a ba pe iro /i/:
  • iwaju ahon lo gbe soke jule ni enu
  • giga iwaju ahon feree de oke tente ni enu

ATE FAWELI: Ate isaje yii ni so ipo tabi irisi ahon ni enu ti a ba gbe iro faweli kookan jade.

Faweli airanmupe

 

See also

AKORI EKO: ATUNYEWO AWON EYA ARA IFO

AKORI EKO: ITESIWAJU AWON ORISA ILE YORUBA

AKORI EKO: ITESIWAJU ONKA YORUBA

AKORI EKO: ITESIWAJU EKO LORI ONA IBANISORO

OSE KERIN-IN

SUBSCRIBE BELOW FOR A GIVEAWAY

More Suggestions

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *