Skip to content

AKORI EKO: ATUNYEWO IHUN ORO

Iro konsonanti ati iro faweli pelu ami ohun ni a n hun po di oro. Orisi oro meji ni o wa ninu ede Yoruba. Awon ni:

  • Oro ipinle; ati
  • Oro ti a seda
  1. ORO IPINLE: Oro ipinle ni awon oro ti a ko le seda won. Apeere:

Adie, eedu, omi, ori, oju, imu, eti, apa, ese, owo, ile, oba, odo, ojo, agbara, omo, iya ati bee bee lo.

Abuda Oro Ipinle

  • Oro-ipinle maa n ni itumo kikun
  • A ko le seda won. Bi apeere:

Iya:                  a ko le so pe        *i+ya   lo di       ‘iya’

Ori:                  a ko le so pe        *o+ri    lo di       ‘ori’

Omo:               a ko le so pe        *o+mo lo di      ‘omo’

Oba:                a ko le so pe        *o+ba  lo di      ‘oba’

Oro ti a seda ati oro-ipinle awon oke yii ko ni ijora itumo. Idi niyi ti a fi pe won ni oro ipinle ti a ko le seda rara.

  1. ORO ASEDA: Eyi ni awon oro-oruko ti a seda nipa lilo afomo tabi oro miiran.

Abuda oro ti a seda

  • Oro aseda maa n ni oro ipinle ati afomo tabi oro miiran ti a fi kun un. Apeere:

Afomo ibeere                    Oro-Ipinle                    Oro ti a seda

a                      +                      de        =          ade

o                      +                      re         =          ore

(ii)        Oro ipinle ati oro-oruko ti a seda gbodo ni ijora itumo. Apeere:

Oro-Ipinle                    Oro ti a seda

a          +          de        =          ade

o          +          re         =          ore

(‘de’ ati ‘ade’ ni itumo ti o jade. ‘de’ tumo si ki a fi nnkan bo nnkan ni ori; ‘ade’ ohun ti a de. ‘re’ ati ‘ore’ ni ijora itumo)

 

ORISII ONA TI A N GBA SEDA ORO-ORUKO

A le seda oro-oruko nipa awon ona wonyii:

  • Lilo Afomo
  • Akanpo Afomo Ibeere ati Oro Ipinle. Akanpo bee yoo di oro-oruko. Bi apeere:
Afomo Ibeere Oro Ipinle/Oro-Ise Oro-oruko ti a seda
A

a

o

o

ϙ

ϙ

ai

ai

on

on

ati

Yo

se

sise

ku

gbon

re

sun

gbagbo

te

kawe

je

ayo

ase

osise

oku

ogbon

ore

aisun

aigbagbo

onte

onkawe

atije

See also  AKORI EKO: AROKO ONI-SORO-N-GBESI

 

  • Akanpo afomo Ibeere ati ipinle to je oro-oruko tabi aropo afarjoruko. Apeere:
Afomo Ibeere Mofiimu Ipinle Oro-oruko ti a seda
oni

oni

oni

ti

ti

Iranu

eja

aso

emi

eyin

oniranu

eleja

alaso

temi

teyin

  • Akanpo afomo ibeere ati oro ipinle to je oro-oruko tabi aropo afarajoruko. Apeere:
Afomo Ibeere Oro-Ise Oro-Ise Oro-oruko ti a seda
A

i

i

Da

tan

gba

ko

je

la

adako

itanje

igbala

  • Lilo Afomo Aarin: ‘ki’, ‘de’, ‘ku’, ‘si’ ni aarin apetunpe oro ipinle to je oro-oruko. Apeere:
Mofiimu Ipinle Afomo aarin Mofiimu ipinle Oro-oruko ti a seda
Ile

owo

iran

oro

iwa

eniyan

Si

de

de

ki

ki

ki

ile

owo

iran

oro

iwa

eniyan

ilesile

owodowo

irandiran

orokoro

iwakiwa

eniyankeniyan

 

(ii) Sise Apetunpe Kikun. Eyi le waye nipa:

  • Apetunpe Oro-Oruko
Oro-Oruko Oro-Oruko Oro-oruko ti a seda
iya

ose

odun

osu

ogorun-un

iya

ose

odun

osu

ogorun-un

Iyaaya

Osoose

Odoodun

Osoosu

Ogoogorun-un

  • Apetunpe Apola-Ise
Apola – Ise Apola – Ise Oro-oruko ti a seda
jaye

gbomo

wole

pana

jaye

gbomo

wole

pana

jayejaye

gbomogbomo

wolewole

panapana

(d) Apetunpe Elebe: Eyi n waye ti a ba fe dunrun mooro-ise. A o so oro-ise to je mofiimu ipinle di meji, ki a way o faweli ara oro-ise akoko sonu, a o wa fi faweli ‘i’ olohun oke ropo re. bi apeere:

Oro – Ise Konsonanti to bere oro – ise Mofiimu ‘i’ Oro-oruko ti a seda
Ra

ka

bi

we

R

k

b

w

i

i

i

i

rira

kika

bibi

wiwe

(iii) Sise Akanpo Oro – Oruko. eyi le waye nipa:

  • Akanpo oro-oruko meji inu eyi ti aranmo yoo ti han
Oro – oruko Oro – oruko Oro-oruko ti a seda
owo

ona

agbo

ewe

ile

ile

ile

obe

owoole

onaale

agboole

ewebe

  • Abranpo Oro-oruko meji inu eyi ti aranmoyoo ti han
See also  AKORI EKO: EWI AKOMOLEDE
Oro – oruko Oro – oruko Oro-oruko ti a seda
ara

enu

irun

Iwaju

ona

agbon

araawaju

enuuna

irungbon

(d) Akanpo Afomo Ibeere ati Apetunpe Oro-Oruko. Apeere:

Afomo Ibeere Oro – Oruko Oro – Oruko Oro-oruko ti a seda
oni

oni

ojumo

osu

ojumo

osu

olojoojumo

olosoosu

 

 

(e) Akanpo Afomo Ibeere ‘oni’ mo oro-oruko meji. apeere

Afomo Ibeere Oro – oruko Oro – Oruko Oro-oruko ti a seda
oni

oni

ori

aya

ire

oba

oloriire

alayaa

(iv) Sise asunki odidi gbolohun di oro-oruko. apeere

Gbolohun Oro-oruko ti a seda
Oluwa to sin

A kuru yejo

Oluwatosin

Akuruyejo

(v) Siso oro-oruko onigbolohun po. Apeere:

Ifa ni eti                       –                       Faleti

Oye ba mi ji                –                       Oyebamiji

Aje wo ile                    –                       Ajewole

(vi) Lilo ami asoropo oro onigbolohun. Apeere

a-duro-sigidi-koogun-o-je

a-losoo-gongo-je’su-eba-ona.

 

ISE AMUTILEWA

  1. Se itupale akojopo oro-oruko eniyan ti a seda wonyii:
  • Faleti
  • Omolola
  • Ifeolu
  • Titilayo
  • Ilesanmi
  • Iluyomade
  • Adeoti
  • Olukoyejo
  • Adeyemi
  • Oladiran
  1. Pin awon oro-oruko wonyi si eyi ti a seda ati eyi ti a ko seda
  • Igunpa
  • Imu
  • Aso
  • Oguntoye
  • Oko
  • Ese
  • Oju
  • Inufele
  • Erupe
  • Eti

See also

AARE BOOLU

AKORI EKO: AROKO ONI-SORO-N-GBESI

AKORI EKO: ATUNYEWO ISE ABINIBI

AKORI EKO: ATUNYEWO LORI SILEBU EDE YORUBA

AKORI EKO: AROKO AJEMO – ISIPAYA

SUBSCRIBE BELOW FOR A GIVEAWAY

Building & maintaining an elearning portal is very expensive, that is why you see other elearning websites charge fees. Help to keep this learning portal free by telling mum or dad to donate or support us. We accept grants, sponsorships & support to help take this to the next big level and reach out to more people. Thank you so much. Click here to donate

Leave a Reply

Your email address will not be published.

School Portal NG
error: Content is protected !!